Anders denken over economie

Economieonderwijs op de schop om volgende crisis te voorkomen

"Economieonderwijs op de schop om volgende crisis te voorkomen"

Het economieonderwijs is de oorzaak van een groot probleem. We hebben niet leren denken om de economie te begrijpen. We hebben leren denken als een econoom. Dat klinkt als hetzelfde maar is het helaas niet. Door het huidige economieonderwijs zijn we collectief blind gemaakt voor cruciale ontwikkelingen en inzichten. De dominante economische theorieën ontkennen het ontstaan van financiële crises. Hierdoor zijn wij ook op een volgende financiële crisis weer onvoldoende voorbereid. Dat zegt Sam de Muijnck (21), voorzitter van Rethinking Economics NL, een in 2015 opgericht internationaal netwerk van studenten, academici, professionals en gepassioneerde denkers dat de bestaande economische curricula wil vernieuwen.

Binnen het economieonderwijs moeten meerdere denkrichtingen en perspectieven de norm worden, stelt De Muijnck, student economie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Perspectieven die ook voortdurend ter discussie gesteld moeten worden. Rethinking Economics probeert dit te bereiken door onder andere bijeenkomsten, seminars en debatten te organiseren en te publiceren in verschillende soorten media.

“Evenals beleidsmakers, bankiers, journalisten en managers vervullen economen erg invloedrijke rollen in onze samenleving. Het huidige onderwijs heeft deze economen echter een tunnelvisie aangeleerd. Er lijkt slechts één denkrichting te zijn, de neoklassieke economische theorie. Hierdoor zijn zij collectief blind voor cruciale ontwikkelingen en inzichten. De kredietcrisis, de crisis op de financiële markten die in de zomer van 2007 ontstond en in het najaar van 2008 een hoogtepunt bereikte, is hier een goed voorbeeld van. De ideeën van post-Keynesiaanse economen, zoals Hyman Minsky en Steve Keen, werden genegeerd. Net als de ontwikkelingen in private schuld.”

Juist menselijke, irrationele en vaak emotionele factoren kunnen tot financiële instabiliteit leiden

“Rethinking Economics bestaat om dit maatschappelijke probleem op te lossen. De kredietcrisis is een belangrijke aanleiding geweest voor de oprichting ervan. Maar, de grotere beweging voor pluralisme in het economisch denken is al veel ouder.” We streven een vernieuwd curriculum na, met als basis dat er fundamenteel verschillende economische ideeën zijn. Deze verschillende en soms tegenstrijdige theorieën moeten allemaal een plek gaan krijgen in de economieopleidingen van de toekomst. Dit levert een bredere blik op de economie op en voorkomt intellectuele verkramping. Het verkleint de kans op grote en dramatische ongelukken zoals de financiële crisis.”

“Doordat Rethinking Economics als beweging actief is, in plaats van als individuele docent of student, hebben we veel meer invloed. We worden gesteund door vooraanstaande economen en zitten regelmatig aan tafel bij de bachelor-coördinatoren en decanen. Er wordt echt naar ons geluisterd. Onze ideeën worden overwogen en soms ook meegenomen in de besluitvorming over de curricula. Het is echter nog lang niet opgelost en ik verwacht ook niet dat het binnen 2 jaar is opgelost.”

Interdisciplinair denken is essentieel

Volgens Rethinking Economics bestaat de economie uit meer dan alleen getallen. Een goede econoom kan niet zonder inzicht in processen, structuren, instituties, macht en andere sociale dynamieken. De economie is een van de sociale wetenschappen en heeft de andere sociale wetenschappen zoals sociologie, politicologie en antropologie hard nodig. Interdisciplinair denken is daarbij essentieel. “Onze economische wetenschap moet sterker geworteld zijn in de echte wereld, met meer besef van de historische, culturele en politieke context van economische fenomenen en ideeën. De ideeën die we leren binnen het kader van de neoklassieke economie zijn niet per definitie fout. Maar het is slechts één perspectief op hoe je de wereld kunt begrijpen”, aldus De Muijnck.

Volledige rationaliteit bestaat niet

“Het dominante perspectief binnen onderwijs en onderzoek aan de economische faculteiten gaat uit van volledige rationaliteit en heeft een statisch wereldbeeld”, aldus De Muijnck. Het hecht veel waarde aan het gebruik van wiskundige modellen en kent geld, en dan met name schulden, slechts een minimale rol toe. Bedrijven en mensen worden gedefinieerd als calculerende werkgevers en burgers die altijd voor de eigen winstmaximalisatie gaan. De neoklassieke economie wordt door tegenstanders bekritiseerd omdat die zich niet richt op het verklaren van de werkelijke economieën, maar in plaats daarvan een utopie beschrijft. Essentiële factoren, zoals menselijk gedrag en de interactie tussen mensen, blijven buiten beschouwing. Juist die menselijke, irrationele en vaak emotionele factoren kunnen tot financiële instabiliteit leiden.

De wereld is zo complex dat je niet overal zo maar een getal op kunt plakken

De Muijnck stelt zichzelf de volgende vragen: Waarom is de neoklassieke school zo dominant? Waarom is dat het enige wat wij leren? “Waarschijnlijk komt het doordat docenten lesgeven in de dingen die ze zelf kennen. In de dingen die ze geleerd hebben tijdens hun eigen opleiding, vaak al erg lang geleden. Andere perspectieven, anders dan de neoklassieke, krijgen daardoor helaas geen ruimte. De verandering moet komen uit het onderwijs. Daar moeten de studenten in aanraking gaan komen met andere visies, theorieën en ideeën.”

Minsky was een genie met een afwijkende mening

De neoklassieke economische theorie gaat er vanuit dat mensen rationeel handelen en dat markten per definitie in evenwicht zijn. Schuld speelt nauwelijks een rol in die visie. Daarmee wordt er echter een gevaarlijke illusie gecreëerd, oordeelde de Amerikaanse econoom Hyman Minsky al in de jaren 70 van de vorige eeuw. Minsky zocht naar een verklaring voor economische depressies. In de door hem opgestelde instabiliteitshypothese stelt hij dat ogenschijnlijke stabiliteit in de economie leidt tot overmoed en financiële euforie. Als een gevolg hiervan gaan mensen over tot het lenen van te veel geld. Hierdoor wordt de economie verder aangejaagd. Het optimisme en de financiële euforie nemen nog verder toe. Er komt echter een moment dat de bubbel van optimisme barst. De situatie ontaardt dan in chaos en financiële instabiliteit. Een status, financiële instabiliteit, die onmogelijk is volgens de neoklassieke economen. Maar; een status die iedereen aan den lijve heeft ondervonden in 2008.

Tot op heden heeft De Muijnck echter nog niets geleerd over de instabiliteitshypothese van Minsky. In zijn vrije tijd heeft hij wel de literatuur geraadpleegd om erachter te komen wie deze man met een tegendraadse visie was. “Minsky vond de financiële markten instabiel. Hij werd weggehoond, genegeerd in zijn tijd. Achteraf bleek hij gelijk te hebben. Toch worden zijn theorieën niet onderwezen op de universiteiten. Een gemiste kans”, aldus De Muijnck.

Economen kunnen niet voorspellen

Volgens De Muijnck is er geprobeerd om van economie een bètastudie te maken, met als grote voorbeeld natuurkunde. “Maar als je kijkt naar het onderwerp dat je probeert te verklaren, dan is dat niet heel verschillend van sociologie, politicologie en antropologie. Je kan niet een hele economie in een lab stoppen. Door de voorkeur voor wiskundige modellen en de daarbij noodzakelijke volledige rationaliteit, is er decennialang te veel nadruk geweest op de bètakant van de economische opleidingen. De wetmatigheden die in de natuurkunde wel gevonden zijn, zijn in de economie tot op heden nog niet gevonden. Het trackrecord van economen om te voorspellen is enorm slecht.”

Er moet een andere definitie van rationeel komen

De Muijnck durft het aan om kritisch te zijn op Daniel Kahneman, winnaar van de Nobelprijs en een van de grootste denkers van deze tijd. “Hij kijkt op dezelfde manier naar rationaliteit als de neoklassieke economen. De neoklassieke economie gaat uit van de volledige rationaliteit van mensen. Ook Kahneman zegt dat aangezien mensen niet doen wat de neoklassieke economie voorspelt, ze daarom irrationeel zijn”. De Muijnck draait het liever om en wil de definitie van ‘rationeel’ ter discussie stellen. Hij vindt niet dat mensen irrationeel zijn, maar hij wil nadenken over wat ‘rationaliteit’ dan is. “Volgens de gedragseconomie zijn mensen irrationeel omdat ze vuistregels gebruiken in plaats van altijd exacte berekeningen te maken om hun geluk te maximaliseren. Als de wereld echter fundamenteel onzeker en complex is, lijkt het mij juist rationeel om gebruik te maken van vuistregels”, aldus De Muijnck.

Scenariodenken is een goede aanvulling op het curriculum van economische faculteiten

Scenariodenken is volgens De Muijnck een goede manier om de verschillende economische theorieën te combineren. Bij scenariodenken streef je niet naar één blik op de toekomst, maar is het van groot belang dat er verschillende visies op de toekomst mogelijk zijn. Er wordt niet oneindig gediscussieerd en gerekend over de exacte kans dat iets gaat gebeuren. Er komt juist focus op de maatregelen die je gaat nemen, mócht een bepaald scenario zich aandienen. Door de beeldende verhaallijnen worden de scenario’s concreet en tastbaar. Het is voor de omgeving beter te begrijpen dan de vaak onleesbare wiskundige berekeningen.

Het trackrecord van economen om te voorspellen is enorm slecht

“We kunnen niet voorspellen. We kunnen dat niet systematisch goed doen. Sterker nog, we doen het systematisch fout. Daarom zou scenariodenken een goede toevoeging op het economische curriculum zijn. Er wordt ons geleerd: wees goed met de modellen, dan kun je de wereld voorspellen. Ga je de praktijk in, dan kom je erachter dat dat helemaal niet kan. Je hebt ook niet geleerd wat je dan wél kan. Er moet ruimte zijn om de exacte wiskundige modellen achterwege te laten en te kiezen voor beschrijvende, levende wereldbeelden. De wereld is zo onvoorspelbaar en complex, dat het niet mogelijk is om overal maar een getal op te plakken.”

In de visie van Rethinking Economics moet je dat ook niet willen. Een quote van Keynes is een goede samenvatting van het probleem dat de beweging Rethinking Economics op wil lossen: “It is better to be roughly right, than precisely wrong.”

Blijf op de hoogte met onze updates

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

In ons privacy statement leggen we uit hoe we met je gegevens omgaan.

caret-downlinkedin2linkedin2linkedin2twitter